Yaralar

YARALAR

Küçük’ kesikler, tırmıklar, sıyrıklar ve yalın yaralara, günlük yaÅŸamda çok sık raslamr. Derinin her bozunu, kesiÄŸi, yırtığı, soyulmasında ve alttaki dokulann dış ortamla temasa geçtiÄŸi durumlarda, enfeksiyon tehlikesi vardır.

Küçücük de olsa her yara, enfeksiyona yolaçabilir; yani mikroplar, doğal bir barikat olan d&rideki bu açıklıktan, organizmaya giriş kapısı olarak yararlamrtar. Bu mikroplar çok büyük bir hızla çoğalır ve cinslerine, bedenin direnç durumuna göre yerel, hattâ bazen genel bir enfeksiyona yolaçabilirler. Yani mikroplarla oluşan enfeksiyon, yaraların ilk ihtilatıdır.

Bazı yaralarda buna, kanama ve travma şoku ihtilatları da eklenebilir.

Ayrıca tetanos da, yalın sayıiabilecek yaralarda bile, yaşamı tehlikeye sokan bir hastalıktır.

Genellikle, ev kazalanndaki, küçük iş kazalanndaki, tatil kazalarındaki yaralar, yahn yaralardır.

Evde iyi düzenlenmiş bir ecza dolabı ya da uygun bir ilk yardım çantası bulunması, bu yaralara Hk yardrmın doğru clarak yapılmasını saglar.

Sivri ya da kesici gereçlerirı yol açacagı derin yaralar ciddidir ve tıbbi teşhis, tedavi gersktirir.

YALIN YARALAR

Bunlar yüzeysel tırmıklar, sıyrıklar ve kesik

 

lerdir; kenaıiarı düzenli yarıklardır ,ve genellikle kabuk bağlayarak iyileşirler. Kanama çok azdır, ortam çok az mikropludur ve kişi, Uke olarak tetanosa karşı dogru biçimde aşılanmtştır (5 yılı aşmayan bir sürs içinde tekrar aşısı yapılmış olma

31).

CÄ°DDÄ° YARALAR

Tedavileri yalnızca hekim tarafmdan yapılabilir.

Ciddi yaralar şöyle olabilir:

—  yaygın  (dikiş.hattâ onarım cerrahisi gerek
tirir);

—  deriıi;

—  çok kirli;

—  büyük ya da görülmesi ve çıkarıtması güç
bir yabancı cisimle tıkali;

—  eziklj    (ezilmiş dokular enfeksiyonu kolay
laştırır);

—  bir kırık, kanama, v.b.’yle birlikte;

—  bazı     yerlerde     yerleşmiş     (parmak,     el,
ayak..).

Genellikle ciddi enfeksiyon ihtilatlanna yolaçtıklan için, ayak yaraları özel olarak muayene edilmelidir. Doğal açıkhklardaki ya da bunlara yakın yerlerdeki (gögüs, kann, yüz ve göz) yaraları da ciddidir. Yüzdeki yaralar, önemli estetik bozukluklara yolaçabileceğinden. bir hastanede sistemli biçimde muayene ve tedavi edilmelidir.

 

 
Küçük görünümlü yaralann arkasmda çok sayıda tuzaklar gizlenebilir. Yanİ, bir yarayı iyice incelemeden önce, önemsiz olduğunu söylemekten kaçınmak gerekir; bu, özellüde üstten yüzeysel bozunlar gibi görülebilen, ama çoğunlukla deride, altderide. hatta daha alttaki akörtü dokusunda ayrılmaya yolaçabilen yaralar için geçerlidir. Serumkan karışımı bîr sıvı bu ayrılmaları doldurur ve özellikla altderide bir kanlanma eksikHği varsa, enfeksiyona yolaçabüir. Mikrop kapmış yaralar ve tetanos aşısı olmamış kişilerdeki önemsiz yaralar da ciddi sayılır.

ÖZEL YARALAR

Bazı yaralar, yaralının yaşammı tehlikeye atar; bunlar arasında göğüs, karın, yüz ve göz yaralan sayılabilir

Gröğüs yaraları

Ciddiüklerine göre, az ya da çok önemli solunum güçlüklertne yolaçarlar. Derinlemesine ya da bir kaburga kıngıyla birlikte olan yaralarsa, özellikle kişi başı aşagıda uzanmışsa, havasızlıktan boğulmayla ecnuçlanabilir.

Otomobillerin ön koltuÄŸunda oturan, güvenlik kemeri takmanuÅŸ kiÅŸilerde, trafik kazaları sırasında, kemik bozunuyla birlikte, göğüs çeperj ve akciÄŸerin deUame$iyÄ°9 yansıyan göğüs travmasitıa sık raslamr. KiÅŸi bilinçliyse, eltnden geldiÄŸince solunumunu ve göğüs kafesinin hareketini azaltarak, agnaım yatıgtırmaya çalışır. Bu davranış, akcigerin kötü iÅŸlevini ve havasızlıktan boÄŸulnıayı artınr. AkciÄŸer hareketsiz, yırtılmıstır, dısa kaçış vardır, Yaralıda akclÄŸer zannda hava ‘oplanması gözlenir.

Karın yaralan

Yüzeysel yalın sıynklann dışındaki bütün ka rın yaraiannda, nokta biçiminde olsalar bile. karın içi organlarındao birinin etkilendiğinden kuşkulanmak gerekir.

Kann zanyla (kann bosluğunun iç bölümtinü de kaplayan zar) kaplı boş organlar (mide. barsaktar), bazen delinip, karm zan iltihabı <peritorıit) sonrası şoka yolaçabilirler.

İçı dolu organlar (karaciğer, dalak) yırtılıp. bir iç kanamaya yolaçabilirlep. Trafik kazalannda sık raslandıgı gibi, bu yırtılma ya hemen ya da daha sonra olur. Bir şoktan sonra, dış kıhfa bir şey ulmayabUir; ama kan akar ve içerde biriktr. Esneme gücüazolan kılıf, baskıya dayanamaz ve yırtjhr; şiddetli bir iç kanama, şok durumunun bütün betirtUeriyle yansır.

 
üz ve göz yaraian

Yüz yaraları genellikle çok kanar. Göz  yaraları,  ağrılı  olduklarından.  genellikle şoka götüren»  yaralanmalardır.

DERÄ° ALTI ENFEKSÃŽYONLARÃŽ

Apse

Apseler bedenin herhangi bir yerinde yerleşebilirler ve genellikle mikrop kapmış bir yaranın sonucudurlar. Bir dokunun içinde, akyuvar arUklarııjı, mikroplan ve komşu dokuların yıktlmış hücrelerini  kapsayan bir iltihap  birikimi  oluşur.

Bölge sürekli olarak ya da dokunulduğunda ağrıh, şiş, gergin, sıcak ve kırmızıdır. Kütlesi giderek artan bir sıcak apse sözkonusudur.

Dolama

Dolama, parmakta yerleÅŸmiÅŸ bir apsedir. Genellikle günlük yaÅŸamdaki iÅŸler’ sırasında oluÅŸan, farkedilen ya da edilmeyen, aÄŸrılı bir batmanın (diken, demir kıymığı, dikiÅŸ jÄŸnesi batması. vJa.J sonucudur.

2 çegit dolama vardır. En sık raslananı, parmağın etli bölümünde tırnak çevreai dolamasıdır; tırnak altı ve çevresindeki deri ve deri altı dokusunun özel iltihabıdır.

Parmak  ucu  çok ağnlı,  sıcak,  kırmızı, giştir.

Ağn, uykusuzluğa yolaçar. El sarkarken, ağrı daha çok ve zonklayıcıdır; yani nabız atışlarına bağlıdır.

Dolama ihmal edilmemelidir; çünkü enfeksiyon, kiriş küıflarına ve kemiğe (kemik iltihabı) yayıtabilir. Kiriş kılıfma yayüması kiriş iltihabına yolaçabiür ve yaralmın parmağı bir daha kıvrılmayabilir; bu, düzeltilemeyen bir sakathktır; meslek yaşamının gerekleri ve el parmaklarınm işlevinin önemi, genellikls bir ya da birçok partnak kemiğinin cerrahi girişimle çıkarılmasını gerektirir.

Kan çıbanı

Bir kıl kökünde yerleşen ve genellikle stafilokoklar tarafından geliştirilen kan çıbanı, ortasında irinli bir bölge bulunan yüksek koni biçiminde bir iltihapla nitelenir.

Stafilokoklar (staphylococcus aureus), genel durum açısmdan her zaman tehlikelidirler; ufak bir tırnak çizmesiyle. kıl kökündeki yağ bezi aracılığıyla derinin dış tabakasmdan içeri girerler. Daha çok, zayıf düşmüş crganizmalarda gelişirler.

Birçok kan çıbanı yan yana gelip birleşir tek yara halini alır ve bunlar aynı zamanda  gelişirse, enfeksiyona   şirpençe adı verilir.
Kan çıbanlan yakın arahklarla tekrarlarlar ya da bedenin çeşitli yerlerinde aynı anda belirirlerse, yaygm kan çıbanı hastalığından sözedilir. Bazı kan çıbanları, yüzde, üst dudakta ya da burun kanatlan gibi çok tehlikali bölümlerde yerleşirler. Beyin toplardamarlannda ve sinüslerinde iltihaba, septisemiye yolaçabilirler. En kısa süre içinde etkili tıbbi tedavi gereklidir.
İmpetigo (çakmak hastahğı)
Çocuk egzaması diye de nitelenen bulaşıcı bir hastahktır. Stafilokok ya da streptokoklara bağ* lıdır; küçük bir yaranın, özellikle bir böcek sokmasının iltihaph bir ihtilatıdır. Doğrudan temasla, bulaşmış giyecek ya da çamaşırlarla aktanhr. Bir çocukta impetigo varsa, erkek ve kız kardeşleri ile oyun arkadaşları için ciddi önlemler almmalıdır.
Başlangıçta impetigo, dsrinin kızarmasıyla yansır, sonra kabartılar belirir; bunlar kurur ve yoğun, çapraz, sarı kabuklar belirip, kaşımayla yayılırlar.
TETANOS
Ä°lgili bölümde uzun ve ayrıntıh biçimde anlattığımız bu hastahktan, tıbbın, özellikte de yeniden canlandırma    yöntemlerinin    son derece ilerlemiÅŸ olmasına karşıhk, hâlâ 3′te 1 oranında • öldürücü  olduÄŸu  için,  yeniden   sözedeceÄŸiz.
Günümüzde aşılanmamış ya da kötü aşılanmış kişilerde tetanosa, özellikle günlük yaşamdaki zararsız yaralar   yolaçar.
Gül dikeni batması, keşik, ahır ya da marangozhanelerde bir sıyrık, v.b. her yıl birçok kişinin ölümüne yolaçmaktadır.
Tetanos, toprakta yaygın olan, araa havada spor biçiminde bulunan bir mikrop tarafmdan ortaya çıkarıhr: Nicolaier basili. Hastalığm ilk belirtileri, yaradan belli bir süre sonra gözlsnir (süre 2 gün ile haftalar arasmda deÄŸiÅŸebilir).    ‘
Hasta, ağzını açmada güçlük çeker, çene kaslarında kasılmalar duyar: Çene kilitlenmesi. Dah,& sonra kasılmalar, giderek bedenin bütün kaslannı etkiler. Dış uyaranlar (gürültü, ışık) şiddetli nöbetleri, çok ağrılı kas kasılmalannı başlatır. İvegen dönemlerinde bu nöbetler, kol ve bacak kemiklerinde kırıklara, hattâ havasızlıktan boğulmaya yolaçar ve ölümle sonuçlanabilirler.
Tedavi genellikle, özel bir yeniden canlandırma servisinde soluk borusuna boru koyularak, solunuma uzun süre yardım edilmesini gerektirir. Güç ve uzundur; başarı şansı da henüz pek fazla değildir.